ضرورت تعریف رشته‎های دانشگاهی میان‎رشته‎ای

۱۳۹۸/۳/۳۰ پنج شنبه
(0)
(0)
ضرورت تعریف رشته‎های دانشگاهی میان‎رشته‎ای
ضرورت تعریف رشته‎های دانشگاهی میان‎رشته‎ای

صنایع دریایی گستره عظیمی دارندکه هر چقدر در آن پیش برویم با عرصه‎های جدید و تخصص‎های تازه روبه‎رومی‎شویم. ورود به حوزه این تخصص‎های جدید و تازه به دانش و علم نیاز دارد که رفع این نیاز فقط و فقط از بستر دانشگاه و تحقیقات دانشگاهی برمی‌‏آید. دانشگاه‌های دریایی ایران با وجود موقعیت مناسبی که دارند و در رشته‎های فعلی پیشرفت‎های چشمگیری کرده‌اند، اما هنوز در راستای  ایجاد رشته‎های جدید، میان‌رشته‎ای و تخصصی گامی برنداشته‌اند. تا جایی که دکتر عباس نوبختی، با بیان اینکه در بخش صنعتی بعضی از این رشته‎های تخصصی از نیروی دریایی استفاده می‎شود هشدار داد که  اگر آنها هم بازنشسته شوند دیگر نیروی متخصص جایگزین نخواهیم داشت. بنابراین باید دانشگاه‎های دریایی به سمت تعریف و ایجاد رشته‎های تخصصی و میان رشته‎ای گام بردارند.

جناب آقای دکتر نوبختی! لطفا دلایل جدایی دانشگاه و صنعت را نام ببرید و بفرمایید چه موانعی وجود دارد که ما با وجود پیشرفت‎های خوب و دستاوردهای ارزشمند علمی نتوانسته‌ایم صنعت را با دانشگاه همراه کنیم؟

جدایی صنعت و دانشگاه مختص رشته‎های دانشگاهی و صنایع دریایی نیست و در سطح کشور وجود دارد. بنده همیشه از آن به عنوان یک مساله آزاردهنده یاد می‎کنم زیرا هیچ‌گاه ارتباطی منطقی و ریشه‌دار بین این دو حوزه ایجاد نشده است البته این مساله در حوزه دریا عمیق تر است زیرا مسائل دریایی خاص هستند.

بخشی از این جدایی ناشی از کل سیستم آموزشی و صنعتی کشور است که هر کدام مسیر خود را در پیش گرفته‌اند و هیچ زمان صنعت به دانشگاه نیازی احساس نکرده و به صورت عمیق جایگاه دانشگاه را درک نکرده است. صنعت ایران صنعتی مونتاژ بوده که تجار پایه گذار آن بوده‌اند. وقتی به سال‌های قبل از انقلاب می‎نگریم متوجه می‎شویم که تجار صنایع را وارد ایران کرده‌اند بنابراین زمانی که یک تاجر به دنبال صنعت می‎رود همه حلقه‎های آن را جمع نمی‎کند بلکه فقط به دنبال حلقه‎هایی است که زودتر و سریع‎تر او را به سود بیشتری برساند، می‎رود. این طور است که صنعت به دانشگاه، هزینه کردن برای تحقیقات دانشگاهی و یا انتقال تکنولوژی نیازی نداشته است. در حالی که اگر به ترکیه نگاه کنیم درمی‌یابیم که صنعت آنها از طریق مهندسان بنا نهاده شده است و هر شرکتی که تشکیل می‎شده است می‎بایست چند مهندس در هیات‎مدیره خود می‌داشت و بدین طریق صنعت را با دانشگاه همراه کرد.

همین موضوع موجب شده است که ما در بعضی امور موفق نباشیم به گونه‎ای که در بعضی حوزه‎های صنعتی 17 تا 18 بار یک مجوز را خریداری کرده‎ایم مثلا جرثقیل سقفی، لیفتراک، کمپرسور، ماشین‌‌آلات راهسازی سنگین و ... را خریده‌ایم زیرا زمانی که به ایران آمدند صنعت مونتاژ بودند بنابراین وقتی از ایران رفتند تکنولوژی ساخت آنها به کشور منتقل نشده بود.

در حوزه صنایع دریایی این بحث عمیق‎تر و سرمایه‌گذاری مورد نیاز سنگین‌تر است. بایستی مسوولان و جامعه دریایی راهکار ایران راه را پیدا کند. البته اکنون نسبت به چند سال پیش، وضعیت بهتر شده است. سال‌های قبل همه هم و غم ما این بود که به مسوولان نشان دهیم دریا اهمیت دارد اما اکنون به واسطه فعالیت‎های انجمن مهندسی دریایی و فعالان دریایی مسوولان به این موضوع پی برده‎اند و این موضوع در آنها نهادینه شده است اما هنوز هم کافی نیست. هنوز وضعیت ارتباط دانشگاه و صنعت به‌گونه‌ای نیست که بگوییم روی غلطک افتاده‌ایم، بایستی دلسوزان دانشگاه و جامعه دریایی خودشان ضعف صنعت را جبران کنند. اگر صنعت به سراغ دانشگاه نمی‌آید دانشگاهیان بروند پروژه‌های دانشگاهی را متناسب با مشکلات صنعت طرح کنند. آرام آرام رابطه ایجاد می‌شود. وقتی صنعت باور کند که دانشگاه فقط به دنبال انعقاد قرارداد برای یک پروژه نیست تا پول آنرا بگیرد بلکه با این پروژه‌های دانشجویی به دنبال رفع مشکلات صنعت است که حتی در مواردی هم رفع شده است، حاضر می‌شود آن پول را هم بدهد.

آیا رشته‌ها و یا تخصص‎هایی در حوزه دریا وجود دارد که ما هنوز در دانشگاه‌هایمان آن رشته‎ها را راه‌اندازی نکرده‌ایم؟ آیا در این مقطع نیازی به راه‌اندازی آنها هست؟

 در دنیا رشته‌های دریایی گرایش‌های مختلف دارد و خیلی خرد شده است. فرض کنید ما مهندسی برق، مکانیک، سازه‌های دریایی و کشتی‌سازی داریم اما خود سازه دریای به عنوان یک پلتفرم و آفشور تخصص‌های بی‌نهایتی دارد. مثلا کسانی هستند که مدیریت عرشه سکو را به عهده دارند که ما این رشته را نداریم. افرادی هم که در این حوزه و یا حوزه‎های تخصصی دیگر کار می‌کنند یا از نیروی دریایی ارتش آمده‎اند یا قدیمی‌هایی هستند که تجربه‎های خاصی دارند و اگر بازنشسته شوند با مشکلات جدیدی در این حوزه‌ها روبه‌رو می‎شویم. علاوه بر آن دانشگاه‌های ما هنوز به رشته‌های کارهای تخصصی ورود نکرده‌اند. باید آرام آرام رشته‌های میان رشته‌ای در دانشگاه‌ها تعریف کنیم. البته دانشگاه علوم دریایی امام خمینی نوشهر گام‎های مثبتی به سمت ایجاد رشته‌های جدید برداشته است.

متاسفانه در حوزه کشتی‎سازی فقط چند رشته سازه کشتی، هیدرواستاتیک و هیدرودینامیک  داریم اما رشته‎ای درباره سیستم موتورخانه، رانش و ... نداریم و گاهی مجبور شده‎ایم در دانشگاه از نیروی دریایی استفاده کنیم. این ضعف دانشگاه را می‎رساند که باید با ایجاد رشته‎های میان‌رشته‎ای زنجیره تخصص‌های دریایی را در دانشگاه کامل کنیم.

دکتر نوبختی! شما سفارشات ساخت کشتی را به خارج از کشور چگونه ارزیابی می‌کنید؟ آیا ایران توانایی ساخت کشتی را با صرفه اقتصادی دارد؟

شرکت‌های که از کشتی استفاده می‌کنند تجاری هستند و باید سود کنند و خواب سرمایه آنها کم باشد. بنابراین از نظر آنها کاملا منطقی است که سفارش خارجی داشته باشند. متاسفانه صنعت کشتی‌سازی ما به چابکی خارجی‎ها نیست و نقدینگی ندارد. برای نقدینگی هم باید دست به دامن بانکها شود که برای این کار پاسخگو نیستند. بنابراین صنعت کشتی‎سازی ایران عقب است و انتظار دارد که دولت کمک‌ و حمایت ویژه از او داشته باشد. مثلا مدتی این صحبت بود که 500 میلیارد تومان به کارخانه‌های خودروسازی کمک کردید همان اندازه هم به کشتی‌سازی تزریق کنید.

بنابراین صنعت دریایی ما در ساخت کشتی‌های بزرگ رقابتی نیست و زمانی که رقابت نباشد منطق حکم می‌کند که سفارشات به سمت خارج رود.

با این حال ما بازار بسیار بزرگ‌تر در داخل داریم که می‌توانیم روی آن کار کنیم اما غافل هستیم. مثلا سال‌ها است که بحث شده کشتی‌های سنتی را تعویض کنیم یا لنج‌ها را بازسازی کنیم اما هیچ اقدامی صورت نگرفته و در حد حرف باقی مانده است و برای اینکه بتوانیم از این موقعیت استفاده کنیم باید صنعت را رقابتی کنیم تا کسی که می‌خواهد برای راه‌اندازی یک حرفه سرمایه‌گذاری کند به سمت ساخت شناور جذب شود و این حرفه برای او صرفه اقتصادی داشته باشد.

ما باید این صنعت را با راهکارهای ساده رقابتی و پرسود کنیم. الزاما این نیست که دولت طرح تحول صنایع دریایی بدهد اما بانک‌ها کمک نکنند.

زمانی که ما افراماکس و کشتی تحقیقاتی اقیانوس‌پیمای خلیج فارس را می‌سازیم به این معنی است که تکنولوژی ساخت را داریم اما از آنجایی که دیر و گران می‌شود قابل رقابت نیست. باید عواملی همچون قوانین دست و پاگیر، گمرک، بانک و بیمه، قوانین واردات و صادرات و ... را که باعث تاخیر می‎شود از بین بریم تا بتوانیم برای این صنعت رقابت ایجاد کنیم.

آقای دکتر نوبختی! لطفا بفرمایید اختلافاتی که درانجمن مهندسی دریایی ایران به وجود آمده است چه آسیب‎هایی را به خود این انجمن و جامعه دریایی وارد کرده است؟

تاثیر اختلافات دو هیات مدیره سابق و فعلی انجمن مهندسی دریایی را باید به دو دسته کوتاه‌مدت و بلند‌مدت تقسیم کرد. این اختلافات در کوتاه‌مدت ضربه اساسی به شالوده انجمن زده است زیرا ما انجمنی بودیم که همواره رتبه اول تا سوم انجمن‌های علمی کشور را کسب می‌کردیم اما متاسفانه به خاطر مسائل پیش آمده افت داشتیم. انرژی‎ها به جای اینکه جهت کار مثبت و پیشبرد اهداف انجمن همسو شود، برای خنثی کردن نیروی مقابل شد صرف شد. بدین صورت انرژی کمتری به اهداف انجمن اختصاص پیدا کرد بنابراین جایگاه انجمن افت کرد.

البته معتقدم هستم اگر همه به آرای عمومی انجمن که آرای مجمع است احترام بگذاریم، در درازمدت نه تنها این عقب‌ماندگی را جبران می‎کنیم بلکه با سرعت خوبی پیشرفت خواهیم کرد. زیرا در آن صورت انجمن در جایگاه درستی قرار می‎گیرد. خوشبختانه اکنون شواهد بیانگر آن است که این همگرایی دوباره ایجاد خواهد شد بنابراین برای تاثیرات درازمدت این اختلافات بر انجمن جای نگرانی وجود ندارد.

انجمن یک پلتفرمی است که می‎توانیم به وسیله آن افکار و مسائل جامعه دریایی را به گوش مسوولان برسانیم بنابراین تمام تلاش ما این است که بتوانیم فضای سالمی درون انجمن داشته باشیم. نباید راه را برای طیف دیگری ببندیم بلکه باید به صورت منطقی و عقلانی راه را باز گذاریم تا افراد جدید وارد انجمن شوند و فعالیت کنند. نباید بپنداریم که اگر عده‎ای همراستا با ما نیستند نمی‎توانند دلسوز انجمن باشد زیرا چه بسا که آنها در پیشبرد اهداف انجمن موفق‎تر عمل کنند.

اکنون با وجود تحریم که بخش دریا را با محدود کردن کشتیرانی و کشتی‎سازی نشانه گرفته است، ما باید در انجمن بتوانیم همگی دست به دست هم دهیم و به صورت هماهنگ در اندیشه پیشرفت باشیم. زیرا مسوولان دولتی به دلیل مشکلات اقتصادی و مسائل جاری و روزمره کشور نمی‎توانند آنطور که باید و شاید به دریا بپردازند بنابراین ما در قالب انجمن باید بتوانیم پیشنهاداتی را برای بهره‌برداری بهتر از دریا و مزیت‌هایی که این حوزه برای اقتصاد مهیا کرده است برنامه‌ریزی کنیم و به دولت پیشنهاد دهیم.

 

*این مصاحبه در ویژه‌نامه بیستمین همایش صنایع دریایی که در تاریخ 26 و 27 آذر  در جزیره کیش برگزار شد منتشر شده‌است. نسخه الکترونیکی این ویژه‌نامه را می‌توانید از اینجا دریافت نمایید.

نظرات کاربران
*نام و نام خانوادگی
* پست الکترونیک
* متن پیام

بستن
*نام و نام خانوادگی
* پست الکترونیک
* متن پیام

0 نظر
شرکت سازنده